افغانستان کې خبریالانو ته د اقتصادي ستونزو او مرستې نشتوالي ښکارندویي

د افغانستان خبریالان د اقتصادي ستونزو او راکمیدونکو عوایدو په اړه ژوره اندیښنه څرګندوي. په بیلابیلو ولایتونو کې ډیری راپور ورکوونکو د مالي ملاتړ او ناروغیو له لارې خپل ژوند له لاسه ورکړی دی. د رسنیو سخت اقتصادي وضعیت ځینې خبریالان د خبریالۍ د مسلک پریښودلو ته اړ ایستل.

د افغانستان خبریالانو ته په جدې اقتصادي ننګونې

د افغانستان یو شمیر خبریالان او مدیا کارکوونکي د اقتصادي سختیو او عوایدو راکمیدو په اړه ګڼې شکایتونه وړاندې کړي. فضل وحید افخاری، چې په کونړ ولایت کې خبریال دی، د خپلو همکارانو د سختې حالت راپور ورکړ، د یوه خبریال خان ولي سالارزی نومیږي چې د مرستې د نشتوالي له کبله د سرطان له امله ومړ. بل خبریال قدرتمندالله هم د ناروغۍ له امله د خپلې درملنې لپاره پیسې نشي پیدا کولای.

په یوه مرکه کې د «ازادي رادیو» سره، افخاري یادونه وکړه چې د کونړ اکثریت خبریالان د اقتصادي ستونزو سره مخ دي او د خپلو طبي اړتیاوو لپاره هیڅ ملاتړ نه دی ترلاسه کړی. هغه وویل، “د خبریالانو تنخواوې نږدې صفر ته ښکته شوي، ځکه چې محلي میډیا تبلیغاتو ته جلب نشي او د دې لپاره چې خبریالان ذهني فشار نه لری، پیسې ورکولی نشي.”

د ملاتړ نشتوالی او د مرستې غوښتنې

دې خبریال زیاته کړه چې دوی د حکومت او د میډیا د ملاتړ ادارو څخه د اقتصادي ستونزو د حل لپاره مرسته غوښتې، لیکن تر اوسه پورې هېڅ مرسته نه ده راغلې. حقبین، چې له بلخ ولایت څخه بل خبریال دی، ورته اندیښنې څرګندوي او د خبریالانو او میډیا بنسټونو لپاره مالي مرستې غوښتنه کوي.

د خبریالانو د سختې وضعې په اړه اندیښنې د دوو افغان خبریالانو، عالم کبیر او صوفیا محمدزي، د دوو اونیو په تېرېدو کې د سرطان له امله د مړینې په اړه راپورته شوې. دې خبریالانو د مړینې نه مخکې مالي مرسته غوښتې، مګر د خپلو همکارانو په وینا، هېچا هم د ښه ملاتړ ترلاسه نه کړ.

د میډیا د ملاتړ ادارې او مالي کمښت

بیلابیلو د میډیا د ملاتړ سازمانونو، چې د افغانستان د خبریالانو د خوندیتوب کمیټه هم پکې شامله ده، په ۲۰۲۳ کال کې راپور ورکړ چې لږ تر لږه اوه خبریالان او میډیا کارکوونکي د مختلفو ناروغیو له امله مړه شوي. د دې خلکو ډیر برخه د مالي مرستې ته اړتیا درلودله، مګر خبریالان تشه وایي چې کومه مرسته یې نه ده ترلاسه کړې.

ازادي رادیو د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت څخه د دې مسایلو په اړه کومه تبصره ترلاسه کولو هڅه وکړه، خو د دې راپور د خپرېدو پورې، هیڅ رسمې ځواب نه و ترلاسه شوی. مګر، وزارت مخکې اعلان کړی و چې په ۲۰۲۵ کې د خبریالانو لپاره د مالي ملاتړ د صندوق په جوړولو کار روان دی.

د میډیا د ملاتړ ادارو لپاره د تمویل نشتوالی هم د خبریالانو د ستونزو د زیاتیدو په برخه کې مهم ټکی بلل شوی دی. حمید عبیدي، د افغانستان د میډیا د ملاتړ سازمان مشر، مخکې ویلي و چې د خبریالانو لپاره بیړنی تمویل ضروری دی.

د افغانستان آزاد خبریالانو اتحادیه په ۲۰۲۶ کال کې راپور ورکړی چې په هیواد کې ۳۹۴ فعالې راډیو سټېشنونه شته، مګر د دې کارکوونکو څخه ډیر یې رضاکارانه کار کوي او منظم تنخواوې نه ترلاسه کوي. برسېره پردې، د افغانستان د خبریالانو مرکز د ازادې رسنۍ د سختې وضعې څرګندونې کړې، په خاصه توګه د تبلیغاتو د عوایدو راکمیدو او د نړیوالو سازمانونو د مرستندویو نوښتونو د نشتوالي له امله.