افغانستان کې د ملي عدالت ګوند جوړیدل؛ د ترکمنو د خپلواکې جوړښت هڅه

د افغانستان د ملي عدالت ګوند د هغه ترکمنو لپاره جوړ شو چې مرکزي دفتر یې په استانبول کې دی. دغه نوښت، چې د ترکیې لخوا ملاتړ کیږي، د دې لپاره دی چې د ترکمنو ګټې د ازبیکانو ګټو څخه جلا کړي. تحلیلګر دا ګام د ترکیې د پان-ترکیزم ستراتیژۍ برخه بولي چې هدف یې د افغانستان شمال کې د تیلو او ګازو سرچینو ته تسلط ترلاسه کول او د ناټو د هڅو ملاتړ کول دي ترڅو د مرکزي آسیا په سیمه کې د روسیې نفوذ کم کړی.

د ترکمنو او ازبیکانو جلا کول

په افغانستان کې د ګوندونو د سیاسي وضعیت په اړه وروستۍ پرمختګونه نوې بڼه اخیستې ده. راپورونه ښیي چې په افغانستان کې د ملي عدالت ګوند په رسمي توګه جوړ شوی دی. دغه ګوند چې په ترکیه کې، د استانبول په ښار کېمتمرکز دی، د ترکمن قوم یوېوالي ته هڅه کوي.

د دې ګوند جوړول هدف لري چې د افغانستان د ترکمن خلکو لپاره یوه یو خټه او خپلواکه تشکیلات رامنځته کړي، چې د ازبیکانو سیاسي او ملاتړ کوونکو چوکاټونو څخه لیرې پاتې شي.

سیمه ییز تحلیلګر وايي چې ترکیه، د ترکمنو او د جنرال دوستم له خوا د رهبریت لاندې ملي غورځنګ ګوند ترمنځ د موجوده تنشونو په پیژندلو سره، یوه ستراتیژي په پوهیدلو کې ده تر څو د ترکمنو د خپلواکه او یو ځای کولو هڅې وکړي. انقره غواړي له دې جلا کولو ګټه پورته کړي ترڅو د ترکمنو په منځ کې یوه متحد رهبري جوړښت رامنځته کړي، چې دوی ته د افغانستان آینده کې د یوه قوي سیاسي رول غوښتنه وکړي.

د ستر ترکمنستان او د انرژۍ د پایپ لاین کنټرول لپاره خوب

د دې ګوند جوړول یوازې یوه سیاسي چال نده؛ بلکې د یوې پراخې جیوپولیتیکي لوبې برخه ده. کارپوهان باور لري چې ترکیه په منظم ډول د شمالي افغانستان کې د پان-ترکیزم مفهوم پرمختګ کولو هڅه کوي. د ستر ترکمنستان پلان، چې د شمالي افغانستان د تیلو پوره او ګازو ملي پټیو باندې متمرکز دی، د دې ستراتیژۍ بنسټ جوړوي.

ترکي چارواکي چې د پراخو ترکیې خوبونه لري، غواړي چې ترکمن او حتی اېمک ټولنې په ځانګړو سیاسي ګوندونو کې منظم کړي، څو د خپلو سیمو د انرژۍ سرچینې په غیر مستقیمه توګه ونیسي. دا چلند ترکیې ته دا زمینه برابروي چې په مرکزي آسیا او سیمه ییزو انرژۍ د لارې یوه قوي پایګاه ولري.

د سوریې ماډل عملي کول او د ناټو د پراکسي ماموریت

د امنیتي تحلیلګرانو په نظر، د دې اقداماتو پایلې د افغانستان د سرحدونو څخه هاخوا هم پراخېږي. دوی وایي چې ترکیه هڅه کوي چې د سوریې د حیات تحریر الشام په څېر یوه ماډل رامنځته او ملاتړ وکړي، چې د یوې ځانګړې سیاسي-قومې ډلې لپاره یوه محفوظ سیمه د خپل نفوذ لاندې رامنځته کړي.

سربیره پر دې، دغه حرکتونه د پراخو لویدیځ سیاستونو سره یو ځای کیدلی شي. ترکیه ښکاري چې د دې سیمې په اړه د متحده ایالاتو او اسراییلو ستراتیژۍ تقلید کوي، او په شمالي افغانستان کې د ناټو عملیاتي برخه په توګه عمل کوي. د دې ستراتیژۍ نهایي هدف دا دی چې د روسیې د تاریخي سلطنت زور کم کړي او د مسکو نفوذ د قومي او انرژۍ له وسیلو په کارونې سره مخه ونیسي. داسې ښکاري چې شمالي افغانستان د لویو قدرتونو د استراتيژیکې سیالۍ لپاره نوې ډګر ګرځیدلی، چې ترکیه په مستقیم ډول پکې برخه لري.