د کابل او اسلام آباد ترمنځ ترانزیتي سوداګرۍ عایدات نږدې ۹۳% کم شوي

نوې تحلیلې ښیي چې د کابل او اسلام آباد ترمنځ د ترانزیت سوداګرۍ کچه له ۲۰۲۱ راهیسې په بې سارې توګه نهه درېونې سلنه راټیټه شوې، چې دا د افغانستان د وارداتو نیمی برخه ایرانی بندرونو ته او د ترانزیت بیو ته د لوړېدو لامل شوې.

د ترانزیت سوداګرۍ پراخې راټیټېدل

نوې ارزونې د کراس-بارډر سوداګرۍ په ډاډګیر سره ښیي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ترانزیت عملیات په ۲۰۲۱ کې د سیاسي بدلونونو راهیسې بې سارې راټیټه شوې، چې مالي ارزښت یې شاوخوا نهه درېونې سلنه کم شوی دی. د معتبره سیمه ییزو رسنیو لکه د Dawn News په حواله، د ترانزیت کانتوینرو شمیر په تیرو مالي کال کې په پاکستاني خاوره کې په چټکۍ سره راټیټې شوی، چې له پنځه میلیاردو ډالرو څخه په فقط ۳۶۷ میلیونه ډالرو ته ګام اخلي.

دا راټیټه د پاکستاني امنیتي ځواکونو د تیر کال په وروستیو کې د سرحدي لارو د تړلو له امله لا پس منظر شوه. سره له دې، اقتصادي تحلیلګر باور لري چې اصلي ستونزه د کابل د موقتي حکومت د ستراتیژۍ کې ده. د دوی د واک په لومړیو میاشتو کې، د کابل چارواکو پر هغو لارو پیل وکړ چې پر پاکستاني بندرونو نهه کچې کم کړي، پرځای یې د ایران لارې پراخول او د مرکزي آسیا هېوادونو سره اقتصادي اړیکې قوي کول پیل کړل.

د ایران اقتصادي نفوذ کې بې ساری زیاتوالی

د دورند کرښې له لارې د سوداګرۍ د پام وړ کمښت وروسته، د نړیوال بانک د اقتصادي څار راپور تاییدوي چې د افغانستان د سوداګریز نظام اتکا په ایران د سړکونو او ترانزیت بندرونو پر دیوال زیاتیدونکی دی. رسمي ارقام ښیي چې د هېواد واردات د ۱۵ فیصدو په کچه زیات شوي، چې د دیارلس میلیاردو ډالرو نه زیات شوي، چې ایران اوس د افغانستان د توکو تر ټولو لوی سرچینه ګڼل کیږي، په دې کې تر ۳۱ فیصده زیات برخه لري.

ښکاره ده چې، د ایران نه directe سرحدونه او ترانزیت لارې د افغانستان د لوژستیکي مارکېت نیمی برخه اداره کوي.

د صادراتو او معکوس ترانزیت وضعیت که چېرته چې مخکې د کورنیو محصولاتو لپاره، په ځانګړې توګه د هندوستان بازارونو ته، یو مناسب لاره وه، د پام وړ زیان لیدلی. مالي ارزیابي ښیي چې د دې سوداګرۍ برخه د سوو میلیونونو ډالرو نه د دې مالي کال په چټګۍ سره تر خورا کم قیمت راټیټه شوې چې دا محلي سوداګرو باندې جدي تاثیر کړی دی.

د ترانزیت لارو کې بدلون د ژوندانه او انفلاسیون د نرخونو باندې درانه اغیزې

د نړیوال بانک کارپوهان خبرداری ورکوي چې سره له دې چې د پاکستاني بندرونو څخه د لیرې کیدو په کار کې، د اسلام آباد سیاسي فشارونه د کابل پر وړاندې کم شوي، دې د افغانستان د زړو اقتصادی حالتونو پر ځوانو ځواکو باندې ګڼې بارونه او اضافي لګښتونه هم اضافه کړي. د بدیل لارو له لارې د لوژستیک او ترانسپورت لګښتونو زیاتوالي د زراعتی محصولات او د زغالونو د صادراتو فرصتونه کم کړي، او د داخلی بازارونو کې د بنسټیزو توکو عمومی لګښتونه لوړیږي.

په نهایت کې، دا لوی بدلون په سیمه ییزه سوداګرۍ کې د زیاتو خلکو د ژوند په بیخ کې هم تراکم لري. د ګران ترانسپورتي لګښتونو لګښتونه اخستل بیخې خریدارانو ته انتقالیږي، چې په مختلفو ښارونو کې د انفلاسیون فشار زیاتوي. پورته پر دې، د ختیځ او سویلي سرحدونو د خنډ د زیان مستقیم خنډ د زرګونو ټراک چلونکو، د مال تخلیه کونکو، د ګمرک کارکوونکو او سرحدونو ته کاري کسانو لپاره د بېکارۍ او مطلق فقر جدي ګواښ دی.