انتقاد سازمانهای حقوق بشری از پیامدهای آموزشی و انسانی اخراج اجباری پناهجویان از پاکستان
موج اخراج اجباری پناهجویان افغان از پاکستان، صدها هزار جوان و طفل عودتکننده را به دلیل ناآشنایی با زبانهای دری و پشتو و تحصیل به زبانهای اردو و انگلیسی، با بحران جدی آموزشی و ارتباطی مواجه کرده است…
پدیده مهاجرت و تبعید اجباری پناهجویان افغان از کشورهای همسایه، آسیبهای عمیق و پنهانی را بر پیکره نظام آموزشی کشور وارد کرده است؛ به گونهای که شمار زیادی از اطفال و جوانان عودتکننده، از توانایی خواندن و نوشتن به زبانهای رسمی کشور خود محروم ماندهاند. شماری از این دانشآموزان که به تازهگی از سوی حکومت پاکستان اخراج و به افغانستان بازگشتهاند، اظهار میدارند که در زمینه ادغام مجدد در مکاتب و فهم نظام درسی با موانع ساختاری جدی مواجه هستند.
تولد در هجرت و بیگانهگی با کتابهای درسی پشتو و دری
نثار احمد، یکی از باشندهگان ولایت غزنی که تمام عمر خود را در پاکستان سپری کرده، میگوید که ادامه آموزش در نظام معارف فعلی برای وی بسیار دشوار گردیده است. به گفته او، از آنجایی که در محیط هجرت متولد و بزرگ شده، تمام فصول تحصیلی خود را به زبانهای اردو و انگلیسی آموزش دیده است. وی تأکید دارد که مشکل اصلی آنان عدم تسلط بر قواعد نگارشی پشتو و دری است و از مقامات حکومت سرپرست تقاضا دارد تا کورسهای تقویتی و اصطلاحشناسی زبانهای ملی را در مکاتب ایجاد نمایند.
مشکلات مضاعف دختران بازگشته و پناه بردن به آموزشهای مجازی
از سوی دیگر، نیلم، دختر دانشآموزی که پیش از اخراج در صنف دهم مصروف آموزش بود، به دلیل ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم در داخل کشور، اکنون ناگزیر شده تا دروس خود را از طریق یک مکتب آنلاین افغان ادامه دهد؛ اما او نیز با چالشهای مشابه لغوی دستوپنجه نرم میکند. این دانشآموز میگوید هنگام تکلم یا نوشتن، جملاتش ناخودآگاه با واژههای انگلیسی و اردو مخلوط میشوند که این امر مفاهمه او با جامعه محلی را مختل ساخته است. وی نیز خواستار تدوین برنامههای حمایتی از سوی وزارت معارف است.
راهکارهای کارشناسان برای مهار بحران آموزشی عودتکنندهگان
در همین حال، فعالان و متخصصان بخش معارف معتقدند که مراجع آموزشی نباید پناهجویان بازگشته را به دلیل چالشهای زبانی به صنفهای ابتدایی بازگردانند. فضلالهادی وزین، یکی از استادان و فعالان این حوزه، صراحت دارد که با ایجاد تسهیلات خاص و صنفهای فشرده، این مشکل در یک بازه زمانی شش ماهه تا یک ساله قابل حل است. وی افزود که دانشآموزان بازگشته باید با مطالعه مستمر، تمرین و کمک از سوی خانوادهها و همصنفیهای جدید خود، این فاصله زبانی را کوتاه سازند.
سکوت مقامات معارف و تداوم موج اخراجهای اجباری از سوی اسلامآباد
با وجود پیگیریهای مستمر، قاری منصور احمد حمزه، سخنگوی وزارت معارف امارت اسلامی، حاضر به پاسخگویی در این زمینه نشد؛ اما رسانههای دولتی تحت کنترول طالبان تایید کردهاند که مسئولان وزارت امور مهاجرین و وزارت معارف روی چالشهای تحصیلی و موضوع کمبود اسناد تعلیمی عودتکنندهگان گفتگوهایی داشتهاند. این چالشها در حالی تعمیق میشود که به گفته شهباز شریف، صدراعظم پاکستان، از سال گذشته بدینسو حدود دو ملیون و چهارصد هزار مهاجر افغان از آن کشور اخراج شدهاند؛ روندی که سازمانهای حقوق بشری بینالمللی آن را یک اخراج اجباری، شتابزده و فاقد معیارهای انسانی توصیف میکنند.
