تناقض آشکار میان ادعای حمایت و سرکوب سیستماتیک رسانهها در افغانستان
سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان با ادعای صدور ۱۴۰ مجوز جدید، بر تعهد این گروه به حمایت از مطبوعات تاکید کرد، در حالی که گزارشهای جهانی از سقوط بیسابقه آزادی بیان خبر میدهند. آمارهای بینالمللی نشاندهنده بازداشتهای گسترده و خروج اجباری خبرنگاران از فعالیتهای مسلکی است که ادعاهای اخیر مقامات کابل را با پرسشهای جدی روبرو میکند…
همزمان با فرارسیدن روز جهانی آزادی رسانهها، مقامات مسئول در وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان ادعاهای تازهای را پیرامون وضعیت مطبوعات در این کشور مطرح کردهاند. خبیب غفران، سخنگوی این وزارت، در گفتگو با رسانههای محلی مدعی شده است که اداره مذکور به حمایت از فعالیتهای رسانهای متعهد بوده و در جریان سال گذشته، بیش از ۱۴۰ آدرس رسانهای جدید موفق به دریافت جواز فعالیت شدهاند.
این مقام طالبان در اظهارات خود تصریح کرده است که تمامی رسانههای فعال در کشور مکلف هستند تا نشرات و فعالیتهای خود را با معیارهای دینی، فرهنگی و پالیسیهای نشراتی امارت اسلامی عیار سازند؛ درخواستی که از سوی ناظران بینالمللی به حیث پوششی برای وضع سانسور شدید تلقی میشود.
سقوط تاریخی در شاخصهای جهانی آزادی بیان
برخلاف آمارهای ارایه شده از سوی کابل، گزارشهای سازمانهای معتبر جهانی تصویر به مراتب تاریکتری از وضعیت اطلاعرسانی در افغانستان ترسیم میکنند. بر بنیاد آخرین ارزیابیهای سازمان گزارشگران بدون سرحد، افغانستان در میان ۱۸۰ کشور جهان در جایگاه ۱۷۵ قرار گرفته است. این رتبه نشاندهنده سقوط ۵۳ پلهای نسبت به دوران پیش از حاکمیت دوباره طالبان است که عملاً فضای رسانهای را به سوی نابودی سوق داده است.
آمارهای موجود نشان میدهند که از زمان تغییر قدرت در کابل، بیش از نیمی از رسانههای صوتی، تصویری و چاپی به دلیل فشارهای سیاسی یا مشکلات مالی تعطیل شدهاند. این وضعیت منجر به بیکاری هزاران تن از کارمندان رسانهای و کوچ اجباری خبرنگاران به خارج از کشور شده است.
فشار مضاعف بر خبرنگاران زن و اعمال محدودیتهای ایدیولوژیک
یکی از پیامدهای جدی سیاستهای جاری، حذف سیستماتیک زنان از عرصه رسانه است. گزارشها حاکی از آن است که نزدیک به هشتاد فیصد خبرنگاران زن مجبور به ترک وظایف خود شدهاند. طالبان با وضع طرزالعملهای سختگیرانه، پوشش موضوعات مرتبط با حقوق بشر، وضعیت اقلیتها و هرگونه نقد علیه ساختار قدرت را ممنوع کرده و رسانهها را به تریبونهای یکطرفه برای تبلیغ برنامههای خود مبدل ساختهاند.
در جریان سال گذشته عیسوی، مرکز خبرنگاران افغانستان دستکم ۳۴ مورد بازداشت خودسرانه خبرنگاران را به ثبت رسانیده است. گزارشهایی از برخورد فزیکی، شکنجه و فشارهای روانی بر فعالان رسانهای وجود دارد که نگرانی نهادهای حقوق بشری و سازمان ملل متحد را برانگیخته است.
روز جهانی مطبوعات و سایه سنگین سانسور
نامگذاری روز جهانی آزادی رسانهها توسط یونسکو با هدف حراست از حق دسترسی به اطلاعات آزاد صورت گرفته است، اما در افغانستان تحت کنترول طالبان، این مناسبت بیشتر به نمادی از برخورد دوگانه تبدیل شده است. مقامات حکومتی در حالی از حمایت دم میزنند که فضای نقد به کلی مسدود شده و هر صدای مستقلی با خطر تعقیب و بازداشت مواجه است.
آگاهان امور بر این باورند که تا زمان ادامه محدودیتهای فعلی و عدم رهایی خبرنگاران زندانی، ادعاهای مبنی بر صدور مجوزهای جدید نمیتواند نمایانگر واقعیت آزادی بیان باشد. این رویکرد نه تنها دستاوردهای دو دهه اخیر را با تهدید جدی روبرو کرده، بلکه افغانستان را به یکی از خطرناکترین مناطق جهان برای فعالیتهای خبرنگاری مبدل ساخته است.
