شوک نفتی مسکو به کابل؛ کاهش شدید صادرات پطرول روسیه و بحران در بازار سوخت افغانستان
کاهش ناگهانی صادرات فرآوردههای نفتی روسیه خاصتاً پطرول و سوخت طیاره در پی حملات هوایی به پالایشگاههای این کشور، بازار سوخت افغانستان را با شوک قیمتی مواجه کرده و اتاق تجارت و سرمایهگذاری را به برگزاری نشست اضطراری وا داشته است…
آمارهای تازه از وضعیت دادوستد در حوزه انرژی نشان میدهند که روسیه در ماه جون سال جاری عیسوی، حجم صادرات برخی از کلیدیترین فرآوردههای نفتی خود به افغانستان را به شدت کاهش داده است. این تصمیم مسکو تاثیرات منفی فوری بر بازارهای داخلی کشور بر جای گذاشته و سبب جهش ناگهانی قیمت پطرول در شماری از شهرهای بزرگ و پرجمعیت افغانستان شده و فشار اقتصادی مضاعفی را بر مصرفکننده گان و سیستم حملونقل وارد کرده است.
بر اساس این دادههای مستند، صادرات پطرول روسیه به کشور با افت چشمگیر سی و چهار فیصدی مواجه شده و به حدود بیست و هشت هزار تُن تنزل یافته است. فاجعهبارتر از آن، وضعیت سوخت طیاره است که صادرات آن از سوی مسکو با سقوط آزاد نود و دو فیصدی روبرو گردیده و به رقم ناچیز حدود دوصد و شصت تُن محدود شده است؛ امری که میتواند بخش هوانوردی ملکی را با چالشهای جدی لجستیکی مواجه سازد.
رشد صادرات دیزل و تلاش اتاق تجارت برای مهار بحران در کابل
در میان این ارقام کاهشی، تنها نقطه هموار در زنجیره تامین انرژی، افزایش چهل و دو فیصدی صادرات دیزل روسیه به افغانستان است که حجم آن از سرحد هشتاد و شش هزار تُن فراتر رفته است. کارشناسان بر این باورند که این لایه از افزایش تجاری میتواند تا حدودی نیازمندیهای مبرم بخش حملونقل سنگین و صنایع تولیدی کشور را پوشش دهد. با این حال، از آنجا که شرکت دولتی روسنفت به تنهایی نزدیک به چهل و شش فیصد از سهم بازار سوخت افغانستان را در انحصار دارد، هرگونه دگرگونی در رویکرد صادراتی این شرکت، امنیت انرژی کشور را به لرزه درمیآورد.
در پی تزلزل قیمتها در بازار، اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان در جریان هفته جاری اقدام به برگزاری یک نشست اضطراری با حضور بازرگانان بزرگ نفت و گاز از ولایات مختلف در کابل کرد. سید کریم هاشمی، رییس اتاق تجارت و سرمایهگذاری، در این جلسه هدف اساسی از این فراخوان را هماهنگی برای جلوگیری از کمبود مواد نفتی و مهار ترفندهای احتکاری جهت افزایش غیرطبیعی قیمتها عنوان نمود.
ردپای جنگ اوکراین و حملات هوایی در توقف عرضه سوخت به افغانستان
تحلیلگران بینالمللی بازار انرژی، این چالش اقتصادی در افغانستان را مستقیماً با تحولات جیوپولیتیک منطقه مرتبط میدانند. حملات پیهم طیارات بی پیلوت اوکراین به تاسیسات بزرگ نفتی و پالایشگاههای کلیدی در داخل خاک روسیه، در کنار بالا رفتن سطح تقاضای داخلی این کشور در موسم گرما، مسکو را ناچار به وضع محدودیتهای سختگیرانه بر صادرات فرآوردههای نفتی کرده است.
از سوی دیگر، افزایش شدید مخاطرات امنیتی در مسیرهای انتقال ترانزیتی، مصارف بیمه و انتقال محمولهها را به شدت بالا برده است. با توجه به وابستگی مطلق و ساختاری افغانستان به واردات مواد سوختی، این کشور آسیبپذیری فوقالعادهای در برابر نوسانات زنجیره تامین دارد؛ به گونهای که هر نوع تاخیر یا کاهش بارگیری در مبدا، به سرعت به زنجیرهای از گرانیها در بازار موتروانان، کرایه حملونقل و در نهایت، صعود بهای کالاهای اساسی و مواد غذایی مردم ملکی منجر میشود.
