حملات اخیر پاکستان به خاک افغانستان؛ جنگ نیابتی یا پیام سیاسی واشینگتن؟
در پی افزایش درگیریهای سرحدی میان پاکستان و طالبان افغانستان، اسلامآباد انگشت اتهام را به سوی هند نشانه گرفته و دهلینو را به تحریک طالبان متهم کرده است. همزمان، گمانهزنیها درباره نقش امریکا در حملات اخیر پاکستان به خاک افغانستان ابعاد تازهای به بحران منطقوی داده است…
اتهام اسلامآباد علیه دهلینو
آژانس خبررسانی فرانسه در تحلیلی نوشت که در حالیکه درگیریهای خونین میان نیروهای پاکستان و طالبان افغانستان به اوج رسیده، مقامهای پاکستانی هند را به دامنزدن به این بحران متهم کردهاند.
شهباز شریف، صدراعظم پاکستان، در اظهاراتی تند گفت دهلینو طالبان افغانستان را برای رویارویی تحریک کرده است. در همین حال، خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، اداره طالبان را نماینده هند در کابل خواند و مدعی شد روابط نزدیک اخیر میان طالبان و دهلینو، نتیجه طراحی حسابشده هند برای تضعیف پاکستان است.
پیشینه تاریخی رقابت اسلامآباد و دهلینو
روابط پرتنش هند و پاکستان ریشهای طولانی دارد. دو کشور از زمان تقسیم شبهقاره در سال ۱۹۴۷ تاکنون چندین جنگ پشت سر گذاشتهاند و همواره یکدیگر را به حمایت از شورشیان و مداخله در امور داخلی متهم میکنند.
اما طی ماههای گذشته، نشانههایی از افزایش تعامل میان طالبان افغانستان و دولت هند دیده شده است؛ روندی که نگرانی اسلامآباد را دوچندان کرده است.
نزدیکی طالبان و هند؛ زنگ خطر برای پاکستان
در حالیکه روابط کابل و اسلامآباد رو به تیرگی رفته، دهلینو از امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، استقبال رسمی بهعمل آورد؛ اقدامی که خشم مقامات پاکستانی را برانگیخت.
وحید فقیری، تحلیلگر افغان، در گفتوگو با آژانس خبررسانی فرانسه گفت: دعوت از وزیر خارجه طالبان برای گفتوگو در دهلینو، تلاشی از سوی هند برای تشدید فشار روانی بر پاکستان بود.
تشدید درگیریهای سرحدی و تبادل آتش
تنشها پس از وقوع انفجارهایی در کابل و پکتیکا شدت گرفت. اداره طالبان پاکستان را به تجاوز بیسابقه متهم کرد و در پاسخ، حملاتی متقابل در امتداد سرحد انجام داد.
این تبادل آتش بیش از یک هفته ادامه داشت و با حملات هوایی و توپخانهای همراه شد. در پی این درگیریها، دو طرف سرانجام در ۱۹ آکتُبر توافق آتشبس تازهای امضا کردند.
سرزنش همسایگان؛ سیاست قدیمی در روابط اسلامآباد و کابل
تحلیلگران میگویند روابط افغانستان و پاکستان از زمان بازگشت طالبان به قدرت، از مرحله همکاری به رقابت آشکار رسیده است.
اسلامآباد، که در آغاز بازگشت طالبان نگاه مثبتی به این تحول داشت، اکنون آنان را به پناه دادن به گروه تحریک طالبان پاکستان (TTP) متهم میکند؛ جمعی که مسئولیت بسیاری از حملات اخیر علیه نیروهای امنیتی پاکستان را بر عهده گرفته است.
منابع امنیتی اسلامآباد گفتهاند تنها در ماه آکتُبر بیش از صد نظامی پاکستانی در حملاتی کشته شدند که عاملان آن از خاک افغانستان وارد شده بودند.
فشار داخلی و بحران مهاجران
افزایش خشونتها در پاکستان سبب شد دولت این کشور سیاست سختگیرانهتری در قبال مهاجران افغان در پیش گیرد. در دو سال اخیر، هزاران پناهجوی افغان به جرم افزایش ناامنی از پاکستان اخراج شدهاند؛ اقدامی که با انتقاد نهادهای بینالمللی روبهرو شده است.
دیدگاه دپلوماتها و تحلیلگران
ملیحه لودی، دپلومات پیشین پاکستان، با اشاره به سفر وزیر خارجه طالبان به هند گفت این سفر شاید اقدامی تحریکآمیز بوده، اما علت اصلی واکنش پاکستان، ناتوانی طالبان در مهار فعالیت تحریک طالبان پاکستانی است.
در مقابل، دهلینو اتهامهای اسلامآباد را رد کرده و گفته است پاکستان در تلاش است تا از مسئولیت مشکلات داخلی خود فرار کند.
ادامه بحران؛ گمانهزنی درباره نقش امریکا
در کنار این تحولات، در روزهای اخیر گزارشهایی نشر شده که نشان میدهد ارتش پاکستان با پشتیبانی اطلاعاتی ایالات متحده دست به حملات گسترده در خاک افغانستان زده است.
در ۱۴ و ۱۵ آکتبر، نیروهای پاکستانی مناطق اسپین بولدک، کورّم و کنر را هدف حملات هوایی قرار دادند؛ طالبان گفت در این عملیات دهها فرد ملکی کشته و زخمی شدهاند. اسلامآباد اما مدعی شد این حملات پاسخی به تحرکات تروریستی از خاک افغانستان بوده است.
منابع میگویند سطح دقت این حملات بدون همکاری استخباراتی امریکا بعید به نظر میرسد.
به گفته کارشناسان، واشینگتن و اسلامآباد در ماههای اخیر همکاریهای امنیتی خود را از سر گرفتهاند؛ در حالیکه روابط طالبان با امریکا بهدلیل رد درخواست واشینگتن برای استفاده از پایگاه بگرام، تیره شده است.
پیام سیاسی در پس حملات اخیر
تحلیلگران منطقوی معتقدند حملات پاکستان با چراغ سبز یا سکوت آگاهانه واشینگتن انجام شده تا به طالبان نشان داده شود که نادیده گرفتن خواست امریکا هزینهبر خواهد بود.
هر دو کشور، ایالات متحده و پاکستان، از رفتار طالبان ناراضیاند؛ اولی بهدلیل پناه دادن به گروههای افراطی، و دومی بهخاطر تهدید روزافزون تحریک طالبان پاکستانی.
در نتیجه، حملات اخیر نه تنها پاسخی نظامی به تهدیدات سرحدی، بلکه پیامی سیاسی به کابل محسوب میشود؛ پیامی که هشدار میدهد در صورت تداوم سیاستهای کنونی، فشارهای بینالمللی علیه طالبان افزایش خواهد یافت.
