روایتهای تکاندهنده از وضعیت خبرنگاران زیر سلطه طالبان
شماری از خبرنگاران فعال در داخل کشور از تبدیل شدن رسانهها به ابزارهای تبلیغاتی و انحراف از رسالت حرفهای به دلیل فشارهای سیاسی و مشکلات اقتصادی ابراز نگرانی میکنند. به گفته آنان، نبود امنیت و ترس از بازداشت باعث شده تا گزارشهای تحقیقی جای خود را به بازتاب دیدگاههای رسمی حاکمیت بدهد…
وضعیت فعالیت رسانهای در افغانستان تحت حاکمیت طالبان به مرحلهای از شکنندگی رسیده است که بسیاری از دستاندرکاران این حوزه، آن را انحراف از رسالت اصلی توصیف میکنند. خبرنگاران فعال در داخل کشور میگویند که فشارهای دوگانه سیاسی و اقتصادی، آنان را ناخواسته به سمتی سوق داده است که تنها بازتابدهنده دیدگاههای رسمی باشند. این وضعیت باعث شده تا اصول بنیادین روزنامهنگاری مانند بیطرفی، توازن و جستوجوی حقیقت بهشدت آسیب ببیند و رسانهها از نقش نظارتی خود باز بمانند.
معیشت در برابر رسالت؛ چالش وجدان و بقا
بسیاری از خبرنگاران با تجربه که سالها در این حرفه فعالیت کردهاند، اکنون با تضاد عمیقی میان وظیفه اخلاقی و نیازهای زنده گی روبرو هستند. یکی از این خبرنگاران با ابراز ناامیدی تأکید میکند که فعالیت رسانهای که پیش از این یک مسئولیت اجتماعی پنداشته میشد، اکنون به ابزاری برای تأمین مصارف زنده گی تقلیل یافته است. به گفته او، تداوم کار در شرایطی که امکان فعالیت حرفهای وجود ندارد، افزون بر خستگی مفرط، منجر به بروز عذاب وجدان میان کارمندان رسانهای شده است؛ چرا که آنان مجبورند برخلاف واقعیتهای جاری جامعه، به بازتاب گزارشهای فرمایشی بپردازند.
زوال گزارشهای تحقیقی و حاکمیت خودسانسوری
در فضای کنونی، گزارشگری تحقیقی که ستون فقرات روزنامهنگاری حرفهای محسوب میشود، بهگونه کامل متوقف شده است. خبرنگاران ناچارند در تولید محتوا، ابتدا دستاوردهای نهادهای محلی حاکم را برجسته کرده و سپس به سراغ مردم بروند. با این حال، باشنده گان نیز به دلیل ترس از پیگردهای احتمالی، دست به خودسانسوری میزنند و از بیان حقایق امتناع میورزند. این روند منجر به تولید محتوایی شده است که با نیازهای واقعی جامعه فرسنگها فاصله دارد و صرفاً به تریبونی برای نهادهای حکومتی مبدل گشته است.
کاهش اعتماد عامه و انتقاد از نهادهای حامی خبرنگاران
پیامد مستقیم این وضعیت، سقوط اعتماد عمومی به رسانههای داخلی بوده است. برخی گزارشها حاکی از آن است که تعدادی از رسانهها در بدل دریافت مبالغی، به نفع حاکمیت تبلیغ میکنند و دیگران نیز به دلیل نبود فضای باز، ناچار به سکوت شدهاند. در همین حال، انتقادهای تندی نسبت به عملکرد نهادهای مدعی حمایت از خبرنگاران مطرح میشود. برخی فعالان رسانهای بر این باورند که این نهادها از مسیر اصلی خود منحرف شده و به جای دفاع از حقوق خبرنگاران، به فعالیتهای انتفاعی و اقتصادی روی آوردهاند که این امر استقلال حرفهای را بیش از پیش با خطر مواجه کرده است.
