ترمپ و رؤیای بازپس‌گیری بگرام؛ تکرار اشتباه تاریخی واشینگتن در افغانستان

دونالد ترمپ، رییس‌جمهور امریکا، از طالبان خواسته است پایگاه هوایی بگرام را به واشینگتن بازگرداند؛ درخواستی که بلافاصله با پاسخ منفی کابل مواجه شد. این درخواست در حالی مطرح شده که تحلیلگران آن را نشانه‌ای از نگرانی ترمپ نسبت به نفوذ چین در افغانستان و رقابت‌های ژئوپلیتیک منطقه می‌دانند…

واکنش طالبان به اظهارات رییس‌جمهور پیشین امریکا

دونالد ترمپ، رییس‌جمهور ایالات متحده، در اظهاراتی تازه از طالبان خواسته است تا پایگاه هوایی بگرام را دوباره در اختیار امریکا قرار دهد. او هشدار داده است که اتفاقات بدی رخ خواهد داد اگر این خواسته نادیده گرفته شود. طالبان اما در واکنش فوری، این درخواست را رد کرد و تأکید نمود که افغانستان دیگر جایی برای حضور نظامی خارجی نخواهد بود، هرچند کابل همچنان به دنبال روابط اقتصادی و سیاسی با واشینگتن است.

نگرانی ترمپ از نفوذ احتمالی چین

به گفته ترمپ، یکی از دلایل اصلی تمایل او برای بازپس‌گیری بگرام، نگرانی از تسلط چین بر این پایگاه است. او معتقد است که موقعیت راهبردی بگرام می‌تواند در عملیات‌های استخباراتی علیه پکن نقش مهمی ایفا کند، زیرا فقط یک ساعت با مراکز تولید تسلیحات هستوی چین فاصله دارد. این اظهارات بار دیگر رقابت فزاینده میان واشینگتن و پکن را به عرصه افغانستان کشانده است.

شرایط متفاوت امروز با دو دهه پیش

در پی حملات ۱۱ سِپتمبر، جامعه جهانی از امریکا در عملیات نظامی علیه القاعده حمایت کرد، اما اکنون شرایط کاملاً تغییر کرده است. ایران، روسیه و جمهوری‌های آسیای مرکزی علاقه‌ای به بازگشت نیروهای امریکایی به منطقه ندارند و حتی پاکستان نیز به‌دلیل تهدیدهای داخلی از سوی تحریک طالبان پاکستان (TTP)، تمایلی به همراهی با واشینگتن ندارد.

مصارف سنگین بازگشت نظامی به بگرام

کارشناسان نظامی می‌گویند بازپس‌گیری بگرام تنها از طریق اقدام نظامی ممکن است؛ اقدامی که مستلزم اعزام نیروهای گسترده، تجهیزات سنگین و پشتیبانی هوایی مداوم است. با توجه به وسعت ۵ مایل مربعی پایگاه، تأمین امنیت آن بدون حضور دائمی صدها عسکر امریکایی ممکن نخواهد بود، در حالی که این نیروها دائماً در معرض حملات طالبان قرار خواهند گرفت.

منافع منطقوی و وابستگی آبی همسایگان

کشورهای آسیای مرکزی اکنون به‌جای رقابت نظامی، رویکردی عمل‌گرایانه در قبال افغانستان در پیش گرفته‌اند. پروژه‌های اقتصادی مانند کانال قوش‌تپه و پلان‌های آبیاری مشترک، افغانستان را به محور همکاری‌های منطقوی تبدیل کرده است. از سوی دیگر، مسئله آب یکی از عوامل مهم مخالفت کشورهایی چون ایران، پاکستان و اوزبیکستان با هرگونه بازگشت نظامی امریکا به منطقه محسوب می‌شود.

پیامدهای امنیتی و خطر گسترش افراط‌گرایی

تحلیلگران هشدار می‌دهند هرگونه بازگشت نظامی امریکا به افغانستان می‌تواند زمینه‌ساز اتحاد دوباره القاعده، داعش و جناح‌های تندرو طالبان شود. در چنین شرایطی، طالبان‌های میانه‌رو نیز تضعیف شده و کشور بار دیگر به میدان نبرد گروه‌های افراطی تبدیل خواهد شد. نتیجه احتمالی چنین تحولی، افزایش موج مهاجرت، گسترش قاچاق انسان و بی‌ثباتی بیشتر در منطقه خواهد بود.

موضع مشترک کشورهای منطقه

در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویارک، وزرای خارجه چین، روسیه، ایران و پاکستان در اعلامیه ای مشترک بر احترام به حاکمیت افغانستان تأکید کردند و قاطعانه با استقرار مجدد پایگاه‌های نظامی خارجی در داخل یا اطراف این کشور مخالفت نمودند. آنان تصریح کردند که این اقدامات با صلح و ثبات منطقوی در تضاد است.

تحلیل نهایی: اشتباه راهبردی واشینگتن

ناظران سیاسی معتقدند ترمپ باید از پیگیری این پلان صرف‌نظر کند. ایالات متحده در حال حاضر درگیر حمایت نظامی از اوکراین و اسراییل است و توان گشودن جبهه‌ای تازه در افغانستان را ندارد. پلان بازپس‌گیری بگرام نه‌تنها غیرعملی، بلکه یادآور شکست‌های تاریخی امپراتوری‌ها در افغانستان است.