فریبِ «امنیت اجارهای»؛ چگونه پایگاههای امریکا به کابوسِ کشورهای منطقوی مبدل شدند؟
سالهاست که کشورهای حوزهی خلیج با یک تصور کاذب، سرنوشت و امنیت ملی خود را به حضور نظامی امریکا گره زدهاند. حکام این کشورها با این خیال که میزبانی از پایگاههای غولپیکر امریکایی میتواند «سپر بلای» آنها در برابر تهدیدات باشد، خاک خود را در اختیار واشنگتن قرار دادند. اما تحولات اخیر نشان داد که این «امنیت اجارهای»، در واقع قماری بود که امروز نتیجهاش چیزی جز «ناامنی واقعی» نیست.
پایگاههای نظامی؛ چتر امنیتی یا آهنربای تهدید؟
نقشهی نظامی منطقه به خوبی نشان میدهد که کشورهای کوچک و بزرگ منطقه، از قطر و بحرین گرفته تا کویت و امارات، به پارکینگ بزرگی برای تجهیزات نظامی امریکا مبدل شدهاند. اما بحرانهای جاری ثابت کرد که این پایگاهها دیگر نقش محافظتی ندارند؛ بلکه به ابزاری برای تهاجم امریکا به کشورهای دیگر مبدل شده و عملاً کشورهای میزبان را در تیررس حملات تلافیجویانه قرار داده است.
وقتی از خاک یک کشور برای هدف قرار دادن همسایگانش استفاده میشود، آن کشور دیگر یک «میانجی» یا «متحد امن» نیست، بلکه به بخشی از میدان جنگ مبدل میگردد. این همان نقطهی فروپاشیِ تیوری «امنیت برونسپاریشده» است.
بحرانِ «نه راه پیش و نه راه پس»
کشورهای منطقه اکنون در وضعیتی پارادوکسیکال و دشوار گرفتار شدهاند. از یک سو توانایی و جرأت وارد شدن به یک جنگ تمامعیار را ندارند و از سوی دیگر، به دلیل حضور پایگاههای امریکایی، نمیتوانند خود را از پیامدهای ویرانگر آن مصون نگه دارند.
این کشورها هزینههای گزافی را برای خرید امنیت پرداخت کردهاند، اما در لحظهی حقیقت، دریافتند که امریکا نه برای محافظت از آنها، بلکه برای تامین منافع استراتژیک خود و حفظ هژمونیاش در منطقه حضور دارد. حقیقت تلخ این است که امنیت فروشی نیست و نمیتوان با دالر و واگذاری پایگاه، ثبات دایمی را خریداری کرد.
نتیجهگیری: ضرورت بازگشت به امنیت درونزا
تجربهی تلخ «امنیت اجارهای» یک درس بزرگ برای تمام منطقه دارد: تکیه بر قدرتهای فرامنطقوی، به ویژه امریکا، مانند ساختن خانه روی ریگ روان است. تا زمانی که کشورهای منطقه به جای همکاریهای منطقوی و اتکا به ظرفیتهای داخلی خود، به دنبال «بادار» و «محافظ» خارجی باشند، طعم امنیت واقعی را نخواهند چشید.
پایگاههای نظامی امریکا امروز بیش از آنکه عامل ثبات باشند، بهانهای برای تنش و تهدیدی مستقیم برای حاکمیت ملی و امنیت داخلیِ همان کشورهایی هستند که روزی آنها را نجاتبخش خود میپنداشتند.
